Üçüncü El Sigara Dumanı (Third-Hand Smoke): Görünmeyen Tehlike

Sigaranın zararı denince çoğumuzun aklına doğrudan aktif içicilik ya da pasif maruziyet (second-hand smoke) gelir. Ancak son yıllarda bilim dünyasında giderek daha fazla dikkat çeken bir kavram var: Üçüncü el sigara dumanı (third-hand smoke, THS). Üçüncü el sigara dumanı, sigara söndürüldükten çok sonra bile ortamda kalan ve özellikle çocuklar, bebekler ve hamileler için ciddi sağlık riskleri oluşturan kalıntıları ifade eder.

Nedir bu üçüncü el sigara dumanı?

Second-hand smoke (aktif içicilik ya da pasif maruziyet), sigara içilirken havaya yayılan dumandır.
Third-hand smoke ise, sigara dumanındaki toksik kimyasalların;
• duvarlara
• halılara
• mobilyalara
• kıyafetlere
• saç ve cilde

yapışarak uzun süre ortamda kalmasıdır. Bu kalıntılar zamanla toza karışabilir, yeniden havaya salınabilir veya temas yoluyla vücuda girebilir. Yani ortamda aktif olarak sigara içilmese bile, maruziyet devam edebilir.

Üçüncü el sigara dumanı;
• nikotin,
• tütüne özgü nitrozaminler (TSNA’lar),
• ağır metaller
gibi çok sayıda toksik bileşeni içerir.

Bu maddeler halılar, koltuklar ve tekstil yüzeylerinde haftalar hatta aylar boyunca kalabilir.Yapılan çalışmalar, sigara içilen ya da daha önce içilmiş ortamlarda bu toksik kalıntıların ölçülebilir düzeylerde bulunduğunu göstermektedir!

Araştırmalara göre THS maruziyeti:
• çocuklarda astımı tetikleyebilir veya ağırlaştırabilir,
• solunum yolu enfeksiyonlarını artırabilir,
• bebeklerde gelişimsel ve bilişsel etkilerle ilişkilendirilebilir.

Hamilelik döneminde üçüncü el sigara dumanına maruziyetin ise;
• nörogelişimsel riskler,
• doğum sonrası depresyon riskinde artış
ile ilişkili olabileceğini gösteren çalışmalar bulunmaktadır.

Üçüncü el sigara dumanı yalnızca evlerle sınırlı değildir. Yapılan çalışmalar, sigara maruziyeti olan bireylerin kıyafetleri yoluyla hastane ortamlarına bile THS taşıyabildiğini göstermektedir. Bu durum özellikle yenidoğan servisleri gibi hassas alanlarda ek riskler doğurur! Bu nedenle sağlık kurumlarında ve çocukların bulunduğu alanlarda daha sıkı dumansız alan politikaları önerilmektedir.

Korunma için en etkili yaklaşım:
• evde, balkonda veya arabada hiç sigara içilmemesi,
• çocukların bulunduğu ortamlarda tam dumansız alan politikalarının uygulanması,
• sigara içildiyse kıyafet değişimi ve temizlik yapılmasıdır.

Sigaranın yalnızca içildiği anda değil, sonrasında da etkisini sürdürdüğü gerçeği; bireysel farkındalığın ve toplumsal önlemlerin önemini bir kez daha ortaya koymaktadır.

Kaynaklar
• Lai et al., 2018
• Matt et al., 2021
• Thakur et al., 2022
• Ferrante et al., 2015
• Mahabee-Gittens et al., 2019
• Northrup et al., 2015; 2019
• Wang et al., 2018
• Hang et al., 2020
• Shehab & Ziyab, 2021
• Alotaibi et al., 2025
• Villalobos-García et al., 2022